Номҳо
Тоҷикӣ: Пуши умумӣ
Лотинӣ: Artemisia vulgaris
Русӣ: Полынь обыкновенная, чернобыльник, чернобыль
Англисӣ: Common wormwood, mugwort
Тавсиф
Пуши умумӣ — растании бисёрсола ва сершохаи ҷинси Artemisia мебошад.
Дар маводи аслӣ зикр шудааст, ки Artemisia vulgaris яке аз намудҳое мебошад, ки бештар бо номи mugwort ё common wormwood шинохта мешавад.
Баландии растанӣ одатан тақрибан 0,5–2 метр буда, дар баъзе ҳолатҳо метавонад то 2,5 метр расад.
Поя дар тамоми баландӣ баргдор, ростистода, ранги қаҳваранг бо сояи бунафш дошта, дар буриш кунҷдор ва қабурғадор мебошад.
Решапоя серсар ё кӯтоҳхазанда буда, қисми болоияш ғафстар мешавад.
Баргҳо мулоим, дукарата ё секарата паррадор мебошанд.
Қисмҳои барг шакли васеънайзашакл ё хаттӣ-найзашакл доранд.
Дарозии баргҳо тақрибан 5–20 см мебошад.
Қисми болоии баргҳо сабзи равшан ё сабзи тира буда, бемӯй ё каме мӯякдор аст.
Қисми поёнии баргҳо бошад, сермӯяк ва то дараҷаи сафедтоб ё нуқрагун мебошад.
Ин фарқи ранги қисми боло ва поёни баргҳо дар маводи аслӣ ҳамчун яке аз нишонаҳои фарқкунандаи пуши умумӣ аз афсантини талх зикр шудааст.
Баргҳои болоӣ сода ва хурдтар мебошанд.
Қисмҳои ниҳоии барг тақрибан 2,5–9 мм паҳноӣ доранд.
Дар пояи думчаи барг якчанд ҷуфт гӯшакҳо дида мешаванд.
Гулҳо майда, сершумор ва зард ё қаҳваранг мебошанд.
Сабадгулҳо ростистода буда, дар хӯшагули сусти метёлкашакл ҷамъ мешаванд.
Поячаи сабадгулҳо тақрибан 0,5–1 мм дарозӣ дорад.
Растанӣ аз моҳи июл то сентябр гул мекунад.
Меваҳо аз моҳи июл то октябр мепазанд.
Паҳншавӣ ва муҳити афзоиш
Дар қисми англисии маводи аслӣ гуфта мешавад, ки Artemisia vulgaris барои минтақаҳои мӯътадили Аврупо, Осиё, шимоли Африқо ва Аляска хос мебошад.
Растанӣ инчунин дар Амрикои Шимолӣ паҳн шудааст.
Дар баъзе минтақаҳо онро ҳамчун алафи бегонаи паҳншаванда мешуморанд.
Пуши умумӣ бештар дар заминҳои дорои нитроген, ҷойҳои партов, заминҳои киштнашуда ва канори роҳҳо мерӯяд.
Гул ва муносибат бо ҳашарот
Дар маводи аслӣ гулҳои растанӣ ҳамчун радиалӣ симметрӣ ва дорои ранги зард ё сурхи тира тавсиф шудаанд.
Сабадгулҳои тангу сершумор дар хӯшагулҳои метёлкашакл ҷой мегиранд.
Ҳамчунин зикр шудааст, ки барг ва гулҳои пуши умумӣ барои як қатор намудҳои шабпаракҳо ва парвонаҳо манбаи ғизо мебошанд.
Таркиби кимиёвӣ
Дар маводи аслӣ дар таркиби пуши умумӣ чунин моддаҳо зикр шудаанд:
- каротин;
- туршии аскорбинӣ;
- сапонинҳо;
- моддаҳои даббоғӣ;
- алкалоидҳо;
- равғани эфирӣ.
Дар Фаронса, Марокаш, Олмон, Маҷористон, Ҳиндустон, Чин ва Ҷопон аз гул ва баргҳои хушкшудаи растанӣ бо усули дистилятсияи буғӣ равғани эфирӣ мегиранд.
Ин равған ҳамчун моеъи зарди камранг ё беранг бо бӯи қавии талху ширин ва сояи камфорӣ тавсиф шудааст.
Дар таркиби равғани эфирӣ дар маводи аслӣ чунин моддаҳо оварда шудаанд:
- туйон;
- синеол;
- борнеол;
- пиненҳо.
Ҳамчунин гуфта мешавад, ки ин равған бо равғанҳои моси дуб, пачули, розмарин, лаванда, санавбар, шалфей ва кедр хуб омехта мешавад.
Истифода дар ғизо
Қисми рӯйизаминии пуши умумӣ ҳамчун ҳанут барои хӯрокҳои гуногун истифода мешавад.
Дар маводи аслӣ махсусан истифодаи он барои хӯрокҳои серравған, аз ҷумла гӯшти ғоз, мурғобӣ, хук ва чарбу зикр шудааст.
Дар баъзе минтақаҳо растаниро махсус барои ин мақсад кишт мекунанд.
Дар таомҳои кореягӣ пуши умумиро ба тток илова мекунанд.
Баргҳои он дар миқдори кам аз ҷониби шикорчиён низ ҳамчун ҳанут ҳангоми пухтани гӯшти шикорӣ дар шароити саҳро истифода мешаванд.
Хосиятҳои зикршуда дар тиб
Дар маводи аслӣ ба пуши умумӣ як қатор хосиятҳо нисбат дода шудаанд.
Аз ҷумла, гуфта мешавад, ки он метавонад:
- иштиҳоро беҳтар кунад;
- ҳазми ғизоро дастгирӣ намояд;
- таъсири қувватдиҳанда дошта бошад;
- таъсири оромбахш дошта бошад;
- ба хунсозӣ мусоидат намояд;
- ба сиҳатшавии захмҳо кумак кунад;
- таъсири талхарон дошта бошад;
- таъсири сабуки исҳоловар дошта бошад.
Ин маълумот ҳамчун мазмуни сарчашма оварда мешавад ва набояд ҳамчун тавсияи тиббии муосир қабул гардад.
Истифодабарӣ дар тиб
Дар маводи аслӣ гуфта мешавад, ки пуши умумиро барои беҳтар намудани иштиҳо ва ҳазми ғизо истифода мебурдаанд.
Ҳамчунин он дар робита бо фаъолияти меъда ва ҳолатҳои табларза зикр шудааст.
Обҷӯши баргҳои растанӣ дар сарчашма ҳамчун воситаи истифода дар уқна барои таҳрики фаъолияти ҷигар ва инчунин ҳамчун воситаи зиддигиҷагӣ оварда шудааст.
Дар маводи аслӣ истифодаи пуши умумӣ дар робита бо ҳолатҳои зерин низ зикр шудааст:
- хастагӣ ва камқувватӣ;
- бехобӣ;
- баъзе навъҳои невроз;
- бемориҳои сармозада;
- вараҷа;
- зуком;
- саръ.
Ҳамчунин омехтаи пуши умумӣ бо чабрец ё тимьян дар сарчашма дар робита бо муолиҷаи вобастагӣ аз машрубот зикр шудааст.
Ин маълумот ҳамчун маълумоти манбаъ оварда шуда, тавсияи мустақими тиббӣ нест.
Истифода дар тибби мардумӣ
Қисми рӯйизаминӣ ва решаи пуши умумиро дар тибби мардумии кишварҳои гуногун истифода мебурдаанд.
Дар маводи аслӣ истифодаи он дар робита бо ҳолатҳои зерин зикр шудааст:
- гастрит;
- сил;
- варамҳо;
- бавосир;
- фишорбаландии шараёнӣ;
- ҳайзи дарднок;
- набудани ҳайз;
- боди шикам;
- саръ;
- неврастения;
- менингит;
- махав.
Ин номгӯи истифодаҳо хусусияти таърихӣ ва мардумӣ дошта, набояд ҳамчун рӯйхати самаранокии исботшуда қабул шавад.
Равғани эфирӣ
Дар маводи аслӣ равғани эфирии пуши умумӣ дар тиб бо хосиятҳои зерин зикр шудааст:
- зиддиташаннуҷӣ;
- сиҳаткунандаи захм;
- пешобронӣ;
- ҳавасмандкунанда;
- таъсир ба кори меъда;
- қувватдиҳанда.
Ин маълумот ҳамчун мазмуни сарчашма нигоҳ дошта шудааст.
Эзоҳи муҳим
Ин саҳифа бар асоси маводи пешниҳодшуда таҳия шудааст ва маълумоти ботаникӣ, ғизоӣ, анъанавӣ ва тиббии дар он мавод овардашударо ҷамъбаст мекунад.
Як қисми истифодаҳои тиббии зикршуда ба тибби мардумӣ ва сарчашмаҳои таърихӣ мансубанд ва набояд ҳамчун тавсияи муосири тиббӣ ё дастури худтабобаткунӣ қабул карда шаванд.
Ҳангоми истифодаи ҳар гуна гиёҳ бо мақсади табобатӣ машварати мутахассиси тиб зарур аст.