Номҳо
Тоҷикӣ: Зардпечак
Лотинӣ: Cuscuta europaea et Cuscuta epithymum Murr.
Русӣ: Повилика
Арабӣ: Афитимун, кушус
Ишкошимӣ: Зардчечык
Вахонӣ: Варми
Шуғнонӣ-Рушонӣ: Зардпечак
Язгуломӣ: Вырдонг
Англисӣ: Dodder, strangleweed
Тасвир
Зардпечак растании яксола буда, ба оилаи зардпечакгулҳо (Cuscutaceae) мансуб аст.
Зардпечак монанди ресмон буда, ранги зарди сурхтоб дорад ва ба растаниҳои ҳамсоя печида, шираи онҳоро макида нумӯ меёбад.
Танааш борик, зарди сурхтоб мебошад.
Баргаш майда ва пулакчамонанд аст.
Тухмаш майда ва сурхи зардчатоб мебошад.
Зардпечак дар моҳҳои июн–июл гул мекунад.
Дар Тоҷикистон 25 намуди зардпечак ба қайд гирифта шудааст.
Зардпечак дар боғу полезҳо ва заминҳои кишт ба растаниҳои ҳамсоя печида, моддаҳои ғизоии онҳоро макида, сабзишу инкишофи онҳоро суст мекунад ва ҳосилашонро паст менамояд.
Абӯалӣ ибни Сино табъи зардпечакро гарм ва хушк андар дараҷаи саввум донистааст. Агар он дар ҷойи гарм рӯяд, гармиаш дар дараҷаи якум аст.
Абумансури Муваффақ табъи зардпечакро сард ва тар мешуморад.
Қисми истифодабарӣ
Дар тиб тана, яъне шохчаҳо, ва тухми зардпечакро истифода мебаранд.
Танаи зардпечакро аз растаниҳои бегона тоза карда, ба андозаи 5–10 см мебуранд.
Маводро дар сояи ҳавогузар хушк мекунанд.
Маводи хушкшударо дар қуттиҳои қоғазӣ, картонӣ ё халтачаҳо то 1 сол нигоҳ дошта истифода мебаранд.
Хосияти шифобахшӣ (фармакологӣ)
Зардпечак дорои чунин хосиятҳо мебошад:
- оромбахши системаи асаби марказӣ;
- пешобронӣ;
- хунбандкунӣ;
- таскинкунандаи дард.
Истифодабарӣ дар тиб
Дар тибби муосир зардпечакро барои муолиҷаи баъзе касалиҳои занона истифода мебаранд.
Аз ҷумла:
- фуромадани бачадон;
- хунравӣ аз раҳм.
Онро инчунин дар робита бо чунин ҳолатҳо истифода мебаранд:
- омосҳои онкологӣ;
- асабият (неврастения);
- ғашёнӣ (истерия);
- иннинат (импотенция).
Истифода дар тибби қадим
Абӯалӣ ибни Сино зардпечакро барои муолиҷаи касалиҳои меъда, ярақон ва печиши ноф истифода мебурд.
Зардпечакро инчунин ҳамчун воситаи пешоброн ва ҳайзрон истифода мекарданд.
Ба он хосияти манъ кардани хунравӣ ва шифо додани ташаннуҷи бандҳо низ нисбат дода мешуд.
Зардпечакро барои молихулиё ва саръ низ истифода мебурданд.
Агар зардпечакро бо асал истеъмол кунанд, онро барои бартараф кардани савдо, қавӣ кардани меъда ва рондани балғами часпак истифода мебурданд.
Абумансури Муваффақ овардааст:
«…зардпечак шикамро нарм кунад, тафи ҷигар бибарад ва ярақонро суд кунад, сина ва ҳалқро манфият расонад».
Истифода дар тибби мардумӣ
Дар тибби мардумӣ зардпечакро барои муолиҷаи чунин ҳолатҳо истифода мебаранд:
- фалаҷ;
- карахтшавӣ;
- бехобӣ;
- молихулиё;
- дарди буғумҳо;
- саратон;
- саръ;
- тарсончакӣ;
- савдо;
- хобҳои ғалоғуш;
- дилбозӣ;
- кирмҳои рӯда.
Аз 20 то 30 гр зардпечакро бо шири навҷӯшида ва шакар, оби панир ё сиканҷабин омехта карда истеъмол мекарданд.
(Зоҳидов Ҳ. 1991).
Шакли доруворӣ, усули истеъмол ва андоза
Обдами зардпечак
20 гр, яъне як қошуқи хӯрокхӯрӣ, маводро дар зарфи сирдор ё сафолӣ бо 200 мл, ё як истакон, оби ҷӯш омехта мекунанд.
1 соат дам медиҳанд.
Баъд бо докаи 2–3 қабата полонда соф мекунанд.
Обдамро ҳамчун воситаи пешоброн ва таскинкунандаи дард ба андозаи 1/3 ҳиссаи истакон се бор истифода мебаранд.
Ҳангоми фуромадани бачадон ва хунравии он обдамро ба андозаи як қошуқи хӯрокхӯрӣ 3 бор истифода мебаранд.
Дар чунин ҳолатҳо инчунин шустан бо ин обдам зикр шудааст.
Барои касалиҳои онкологӣ истифодаи 2 қошуқи хӯрокхӯрӣ 3–4 бор пеш аз таом оварда шудааст.
Обҷӯши зардпечак
20 гр тухми зардпечакро дар зарфи сирдор ё сафолӣ бо 200 мл, ё як истакон, оби ҷӯш омехта мекунанд.
Дар ҳаммоми обӣ 15 дақиқа меҷӯшонанд.
Дар ҳарорати хона 45 дақиқа хунук мекунанд.
Баъд бо докаи 2–3 қабата полонда соф мекунанд.
Ҳар рӯз ба андозаи як қошуқи хӯрокхӯрӣ 3 бор пеш аз таом менӯшанд.
Истифодаи ин обҷӯш барои иннинат, ғашёнӣ ва асабият оварда шудааст.
Миқдори як бор хӯрдани зардпечак то 17,5 гр ва барои обдам то 35 гр нишон дода шудааст.
(Зоҳидов Ҳ. 1991).
Огоҳӣ
Маълумоти вобаста ба хосиятҳои шифобахш, усулҳои истифода ва андозаҳои дар ин саҳифа овардашуда қисми матни сарчашма буда, қисме аз он ба тибби мардумӣ ва анъанавӣ тааллуқ дорад.
Дар матн истифодаи зардпечак барои хунравии бачадон, бемориҳои онкологӣ, бемориҳои асаб ва дигар ҳолатҳои ҷиддӣ зикр шудааст. Ин маълумот набояд ҳамчун дастури худтабобаткунӣ қабул карда шавад.
Ин саҳифа барои мақсадҳои иттилоотӣ ва омӯзишӣ пешниҳод мегардад.