Бобуна

Номҳо

Тоҷикӣ: Бобуна (бобунаҷ, бобунаи бӯйё, гули бобуна)

Лотинӣ: Matericaria chamomilla L.

Русӣ: Ромашка лекарственная (аптечная, ободранная)

Арабӣ: Бобунаҷ

Ишкошимӣ: Зардгылык

Вахонӣ: Ширвиш, ширвишн

Шуғнонӣ-Рушонӣ: Кухъчивир

Англисӣ: Horse Gowan

Тавсиф

Бобуна растании бисёрсолаи алафӣ буда, ба оилаи мураккабгулҳо (Compositae) мансуб аст.

Пояи он тақрибан 50–100 см қад мекашад.

Баргҳои бобуна пайдарҳам ҷойгир шуда, ду ё се карат пармонанд мебошанд.

Гулҳо дар сабадгул ҷой гирифта, гулҳои канорӣ сафед ва забончашакл, гулҳои дохилӣ бошад найчамонанд мебошанд.

Бобуна дар ноҳияҳои Бадахшон, дар полезҳо, боғҳо, чакалакзорҳо ва рашҳо мерӯяд.

Ин намуди бобуна бӯй, таъм ва маза надорад.

Абӯалӣ ибни Сино табъи бобунаро гарм ва хушк дар дараҷаи якум меҳисобад.

Абумансури Муваффақ табъи бобунаро гарм ва хушк дар дараҷаи дуввум мешуморад.

Зоҳидов Ҳ. бошад, табъи бобунаро дар дараҷаи дуввум гарм ва дар дараҷаи якум хушк меҳисобад.

Қисми истифодабарӣ

Дар тиб ба мақсади доруворӣ сабадгули бобунаро истифода мебаранд.

Бобунаро дар давраи гулкунӣ ва дар ҳолате ҷамъ мекунанд, ки гулҳои сафеди забончагӣ ҳолати уфуқиро мегиранд.

Маводи ҷамъоваришударо дар пешдолон ё болохонаҳо, дар ҷойи соягӣ ва ҳавогузар хушк мекунанд.

Маводи дорувории хушкшударо дар қуттиҳои картонӣ ё халтачаҳои қоғазӣ нигоҳ медоранд.

Муҳлати нигоҳдорӣ ва истифодаи он то як сол мебошад.

Таркиби кимиёвӣ

Дар таркиби сабадгулҳои бобуна чунин моддаҳо мавҷуданд:

• равғанҳои эфирӣ — тақрибан 0,1–0,8%;
• хамазулен;
• бисаболол;
• флавоноидҳо, аз ҷумла апигенин, кверсетин ва изорамнетин;
• кумаринҳо, аз ҷумла умбеллиферон ва герниарин;
• фитостеринҳо;
• холин;
• туршиҳои органикӣ;
• витамини C;
• каротин;
• моддаҳои луобӣ.

Аз унсурҳои калон чунинҳо оварда шудаанд:

• K;
• Ca;
• Mg;
• Fe.

Аз унсурҳои майда чунинҳо зикр шудаанд:

• Mn;
• Zn;
• Cu;
• Co;
• Al;
• Ba;
• V;
• Se;
• Ni;
• Sr;
• Pb;
• Ir.

Дар ин бахш ба Кукеса В. Г. (1999) ишора шудааст.

Хосиятҳои шифобахшӣ

Ба сабадгули бобуна чунин хосиятҳо нисбат дода мешаванд:

• хунбандкунӣ;
• зиддиуфунӣ;
• зиддиилтиҳобӣ;
• таскинкунандаи дард;
• оромбахшӣ;
• арақронӣ;
• талхаронӣ;
• зиддиихтилоҷӣ.

Ҳамчунин бобуна метавонад нафасро тез карда, фаъолияти дилро зиёд намояд.

Ба он васеъ кардани рагҳои хунгарди майна, зиёд кардани иштиҳо ва таъсир ба захми меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта низ нисбат дода мешавад.

Истифодабарӣ дар тиб

Бобунаро ҳам алоҳида ва ҳам дар омехтагӣ бо дигар гиёҳҳои шифобахш истифода мебаранд.

Онро бо усули дарунӣ ва берунӣ дар робита бо як қатор бемориҳои узвҳои ҳозима истифода мекунанд, аз ҷумла:

• илтиҳоби меъда;
• захми меъда;
• захми рӯдаи дувоздаҳангушта;
• илтиҳоби ҷигар;
• илтиҳоби талхадон;
• бемориҳои ғадуди зери меъда;
• илтиҳоби рӯдаи ғафс ва борик.

Бобуна дар робита бо баъзе бемориҳои занона низ истифода мешавад:

• беҳайзӣ;
• ҳайзи дарднок;
• хунравӣ аз бачадон;
• омосҳои раҳм.

Ҳамчунин онро дар робита бо баъзе бемориҳои асаб истифода мебаранд:

• невроз;
• саръ;
• неврит;
• невралгия.

Бобуна ҳангоми илтиҳоби музмини ғадуди простата низ истифода шудааст.

Истифодаи берунӣ

Бобунаро барои истифодаи берунӣ низ ба кор мебаранд.

Онро дар робита бо баъзе бемориҳои илтиҳобии милки дандон, ҳалқ ва бофтаҳои атрофи дандон истифода мебаранд.

Барои ин ғарғара ва шустан истифода мешавад.

Микроуқнаи бобуна дар робита бо бавосир ва илтиҳоби рӯдаи рост истифода шудааст.

Шустан бо оби бобуна ҳангоми баъзе илтиҳобҳои маҳбал ва гарданаи бачадон низ ба кор бурда мешуд.

Бобуна инчунин дар робита бо чунин ҳолатҳо истифода мешавад:

• ниқрис;
• тарбоди буғумҳо;
• нарм кардани пӯст;
• арақи пой;
• диатези кӯдакон;
• хориши пӯст;
• шустани мӯи сар;
• баъзе бемориҳои пӯст.

Истифода дар тибби қадим

Абӯалӣ ибни Сино бобунаро дар робита бо як қатор бемориҳо ва ҳолатҳо истифода мебурд.

Аз ҷумла:

• омосҳои сахт;
• сардард;
• баъзе бемориҳои мағзи сар;
• бемориҳои чашм;
• бемориҳои қафаси сина;
• санги гурда;
• тезонидани ҳайз.

Дар осори тиббии қадим истифодаи бобуна вобаста ба рондани ҷанин ва ҳамроҳак низ оварда шудааст.

Ин маълумот хусусияти таърихӣ дорад ва набояд ҳамчун дастури тиббӣ қабул карда шавад.

Маълумоти Абумансури Муваффақ

Абумансури Муваффақ бобунаро дар робита бо ҳолатҳои зерин тавсия кардааст:

• бемориҳои буғумҳо;
• беҳайзӣ;
• душвории пешоб;
• санги гурда ва масона;
• беиштиҳоӣ;
• омосҳои раҳм;
• қавӣ гардонидани асабҳо ва мағзи сар.

Шакли доруворӣ, усули истеъмол ва андоза

Яке аз шаклҳои анъанавии истифодаи бобуна обҷӯши гули он мебошад.

Обҷӯши гули бобуна

10 г, яъне тақрибан як қошуқи десертӣ, гули бобунаро дар зарфи сирдори сарпӯшдор бо 200 мл оби ҷӯш омехта мекунанд.

Онро тақрибан 30 дақиқа дам медиҳанд.

Сипас дар ҳаммоми обӣ тақрибан 10 дақиқа гарм мекунанд.

Баъд тақрибан 15 дақиқа хунук мекунанд.

Обҷӯшро аз докаи 2–3 қабата гузаронда соф мекунанд.

Маводи дар дока боқимондаро мефишоранд ва ҳаҷми моеъро то 200 мл мерасонанд.

Обҷӯши тайёршударо то се шабонарӯз дар яхдон нигоҳ доштан мумкин аст.

Миқдори зикршудаи истеъмол тақрибан 1/2–1/3 ҳиссаи истакон 2–3 маротиба баъд аз таом мебошад.

Обҷӯши бобунаро ҳам барои истифодаи дарунӣ ва ҳам берунӣ ба кор мебаранд.

Аз ҷумла чунин шаклҳо истифода мешаванд:

• уқна;
• ғарғара;
• шустан;
• обзан.

Мустаҳзарҳои дорусозӣ

Бобуна дар саноати тиб дар қуттиҳои 100-граммӣ низ истеҳсол мешавад.

Аз бобуна як қатор мустаҳзарҳо тайёр карда мешаванд, аз ҷумла:

• «Рамазулон»;
• линименти «Алорон»;
• «Ротокан».

Ин мустаҳзарҳо дар робита бо баъзе бемориҳои меъда ва рӯдаҳо, боди шикам, амалияи дандонпизишкӣ, дардҳои вобаста ба илтиҳоби буғумҳо ва пешгирии ноқибҳо истифода шудаанд.

Огоҳӣ

Қисме аз истифодаҳои дар ин саҳифа овардашуда ба тибби мардумӣ ва сарчашмаҳои таърихӣ тааллуқ доранд.

Баъзе аз онҳо ба ҳайз, ҳомиладорӣ ва истифодаҳои гинекологӣ дахл доранд ва набояд ҳамчун тавсияи мустақими тиббӣ қабул карда шаванд.

Маълумоти саҳифа барои мақсадҳои иттилоотӣ, таърихӣ ва омӯзишӣ пешниҳод мегардад.

Ҳангоми ҳомиладорӣ, мавҷудияти бемориҳои музмин ё истифодаи бобуна бо мақсади табобатӣ машварати мутахассиси тиб зарур аст.

Видео