Номҳо
Тоҷикӣ: Пудинаи обӣ (ҳулба, ҳулбу, фудина)
Лотинӣ: Mentha asiatica Boris.
Русӣ: Мята азиатская
Арабӣ: Футанаҷ
Ишкошимӣ: Пудина
Вахонӣ: Ванд
Шуғнонӣ-Рушонӣ: Боғивидъм, узнихъаци
Язгуломӣ: Вазъм
Англисӣ: Asian mint
Тавсиф
Пудинаи обӣ растании алафии бисёрсола буда, ба оилаи лабгулҳо (Labiatae) дохил мешавад.
Пояи он чорпара буда, қисми поёнаш бештар бешоху бебарг ва қисми болоияш сершох мебошад.
Дарозии поя метавонад то 150 см расад.
Баргҳои пудинаи обӣ дарозрӯя, байзашакл ва канораҳояшон дандонадор мебошанд.
Хӯшагулҳо тақрибан 3–6 см дарозӣ доранд. Гулҳои майдаи гулобӣ дар моҳҳои июн–август мешукуфанд.
Тухми растанӣ дар моҳҳои август–сентябр пухта мерасад.
Дар маводи аслӣ гуфта мешавад, ки дар Тоҷикистон чанд намуди пудина мерӯяд, аз ҷумла пудинаи даштӣ (Mentha arvensis), пудинаи обӣ (Mentha asiatica), наъно ва намудҳои дигари пудина.
Мувофиқи маълумоти Хаитов И. (2004), дар Бадахшон пудинаи обӣ (Mentha asiatica Boris.), пудинаи боғӣ (Mentha spicata) ва пудинаи саҳроӣ (Mentha arvensis L.) мерӯянд.
Дар сарчашма инчунин зикр шудааст, ки дар таркиби ин намудҳои пудина тақрибан 0,1–0,5% равғани эфир мавҷуд буда, қисми асосии онро ментол ташкил медиҳад.
Пудинаи обӣ дар баландии тақрибан 1800–3500 метр аз сатҳи баҳр, дар лаби ҷӯйборҳо, чашмаҳо, доманакӯҳҳо ва ботлоқзорҳо мерӯяд.
Қисми истифодабарӣ
Ба мақсади доруворӣ дар тибби мардумӣ қисми болоии растаниро истифода мебаранд.
Ҷамъоварии он дар давраи муғчабарорӣ ва гулкунӣ анҷом дода мешавад.
Дар маводи аслӣ қайд шудааст, ки пудинаи обӣ дар тибби муосир истифода намешавад.
Таркиби кимиёвӣ
Пудинаи обӣ дар маводи аслӣ ҳамчун растании дорои равғани эфир, асаловар ва ғизоӣ тавсиф шудааст.
Дар таркиби барг ва пояи он чунин моддаҳо зикр шудаанд:
- равғани эфир — тақрибан 0,05%;
- витамини C — тақрибан 66,7–97,7 мг%;
- каротин — то 11,9 мг;
- катехинҳо ва лейкоантосианҳо — то 100 мг%;
- ментол;
- кетонҳо;
- туршиҳои органикӣ;
- флавоноидҳо;
- микроунсурҳо;
- моддаҳои даббоғӣ;
- моддаҳои зифтӣ.
Дар маводи аслӣ дар ин бахш ба корҳои Алексеев Ю. Е. (1971), Наврӯзшоев Д. ва дигарон (1998) ишора шудааст.
Хосиятҳои шифобахшӣ
Дар маводи аслӣ ба пудинаи обӣ хосиятҳои рагвасеъкунӣ, ташаннуҷбардор, оромбахш, талхарон, зиддиилтиҳобӣ, бодрон, таскинкунандаи дард, зиддиуфунӣ ва подзаҳрӣ нисбат дода шудаанд.
Истифодабарӣ дар тиб
Дар маводи аслӣ аз «Гиёҳнома»-и Абумансури Муваффақ маълумоте оварда шудааст, ки дар он пудинаи обӣ дар робита бо як қатор истифодаҳои анъанавӣ зикр мегардад.
Дар байни онҳо истифодаи кӯфта ва шираи растанӣ бо асал, истифодаи берунӣ барои баъзе дардҳо ва инчунин як қатор таъсирҳои марбут ба ҳайз ва ҳомиладорӣ оварда шудаанд.
Ин маълумот ҳамчун маълумоти таърихӣ ва мардумӣ пешниҳод мешавад ва набояд ҳамчун дастури тиббӣ қабул гардад.
Дар тибби мардумӣ барг ва пояи пудинаи обиро дар робита бо баъзе бемориҳои дил ва рагҳои хунгузар, санги талхадон, илтиҳоби талхадон ва меъда, инчунин баъзе бемориҳои роҳҳои нафаскашӣ истифода мебурдаанд.
Дар сарчашма инчунин истифодаи он ҳангоми бехобӣ, невралгия, дилбеҳузурӣ, зардаҷӯш ва барои беҳтар намудани ҳазми ғизо зикр шудааст.
Ҳамчунин дар маводи аслӣ истифодаи пудинаи обӣ дар робита бо сили шуш ва баъзе бемориҳои пӯст оварда шудааст.
Истифода дар ғизо
Пудинаи обӣ, махсусан баргҳои он, дар ғизо низ истифода мешавад.
Дар маводи аслӣ гуфта мешавад, ки барги пудинаро ба таомҳо илова мекунанд.
Аз он инчунин самбӯса, тушбера ва манту тайёр мекунанд.
Шакли доруворӣ, усули истеъмол ва андоза
Дар маводи аслӣ тарзи омода кардани обдам ва обҷӯши барги пудинаи обӣ оварда шудааст.
Обдами барги пудинаи обӣ
10 г, яъне тақрибан ду қошуқчаи чойнӯшӣ, алаф ва барги пудинаро дар зарфи сирдор мегузоранд.
Ба болояш 200 мл оби ҷӯш мерезанд.
Сипас онро тақрибан 10 дақиқа дар ҳаммоми обӣ ё дар оташи паст гарм мекунанд.
Баъд дар ҳарорати хона тақрибан 40 дақиқа хунук карда, бо дока соф мекунанд.
Дар маводи аслӣ истеъмоли тақрибан ним истакон се бор дар як рӯз, 15–20 дақиқа пеш аз таом зикр шудааст.
Ин обдам дар сарчашма дар робита бо санги талхадон ва ҳамчун воситаи оромбахш ва ташаннуҷбардор оварда шудааст.
Обҷӯши барги пудинаи обӣ
10 г, яъне тақрибан ду қошуқчаи чойнӯшӣ, маводро дар зарфи сирдор мегузоранд ва ба болояш 200 мл оби ҷӯш мерезанд.
Онро дар оташи паст ё ҳаммоми обӣ тақрибан 10 дақиқа меҷӯшонанд.
Баъд аз хунук шудан обҷӯшро аз докаи 2–3 қабата гузаронда соф мекунанд.
Гиёҳи дар дока боқимондаро мефишоранд.
Дар маводи аслӣ истеъмоли тақрибан ним истакон се бор дар як рӯз, 30 дақиқа пеш аз таом зикр шудааст.
Огоҳӣ
Дар маводи аслӣ як қатор истифодаҳои анъанавӣ ва таърихӣ оварда шудаанд, ки ба ҳайз, ҳомиладорӣ ва дигар ҳолатҳои тиббӣ дахл доранд.
Ин маълумот набояд ҳамчун тавсияи мустақими тиббӣ ё дастури худтабобаткунӣ қабул карда шавад.
Маълумоти саҳифа барои мақсадҳои иттилоотӣ, таърихӣ ва омӯзишӣ пешниҳод мегардад.
Ҳангоми ҳомиладорӣ, мавҷудияти бемориҳои музмин ё истифодаи пудинаи обӣ бо мақсади табобатӣ машварати мутахассиси тиб зарур аст.